Hunted and hiding: journalists in post-coup Myanmar


Seng Mai Maran was the publisher and editor-in-chief of Myitkyina Journal, an independent media outlet in Myanmar’s northern Kachin State. She was also one of the few female editor-in-chiefs in Myanmar and built a large and vibrant newsroom covering difficult but critical issues, from conflict and corruption to drug use and human rights abuses. Such muckraking journalism is anathema to Myanmar’s military junta and Myitkyina Journal’s was stripped of its license in May 2021. Seng Mai spoke to us from hiding.

They are arresting journalists. If they don’t find our reporters, they arrest their parents or their children instead. That’s the kind of evil behaviour the military is engaged in. We stopped our journal because we could no longer face these threats. It is very inhumane. They aren’t just targeting our journalists, they are targeting our families and social circles.

The bigger the newsroom, the bigger the problem. Because if you have a big newsroom, you can’t keep everyone safe. That’s number one. Even if you can bring everyone to safety, you cannot bring all of their families. That’s the kind of loss we are facing.

We had a big team. There were about 30 of us, including the admin, marketing and accounting departments. If we continued publishing Myitkyina, they would all have been detained too and it is not an easy task to relocate every single one of them. So we had to give it up. It was heartbreaking.

We stopped the Myitkyina Journal at the beginning of May. Anyway, they have officially banned it, so we had to stop publishing.

The newsroom has become separated. We are all now scattered in different places.

Some colleagues are in hiding. Some are at the border, but others don’t want to go there, because in Myanmar these areas are conflict zones. They are not safe. We have to seek refuge in places where fighting could break out at any moment. Even if the Ethnic Armed Organizations (EAOs) have accepted us, their regions aren’t completely safe, even for them – the war planes can come any time.

Those in the border areas cannot use their Myanmar phone sim cards. Meanwhile, those who are hiding in Myanmar find it hard to access the internet through their mobile phones. So it is very hard to communicate with them.

I have a medical condition that makes it difficult to go to some places because there are no clinics or medicine for me. I am now in a liberated area.

We just can’t connect as a newsroom. That’s one of the biggest problems we are facing. I’m sure other newsrooms are facing the same challenges.

What we need at the moment – the whole country as well as the media – is money. We are experiencing a massive cash crunch. Even if you have money you can’t withdraw it from the banks because of restrictions saying you can only withdraw a certain amount of money every week. You have to queue from like two in the morning, just to get your hands on your own money.

If donors want to support us, money is the main thing. If you don’t have any money, you cannot flee, whether to the border areas or elsewhere. You cannot survive anywhere if you don’t have money. That’s what we need most.

Donor governments and organisations can’t help us with safety, because it all depends on whether you can run from the military. If you can’t, they’ll arrest you and send you to jail. It’s useless to demand that people be released. It’s useless to demand they don’t arrest people.

Nobody is interested in media safety training or any other kind of training because at the moment none of these have any practical use. No matter how much safety training you’ve received, the current situation is such that you cannot go to the frontline to gather news. They’ll just shoot you.

The only thing donors might be able to do is to give monetary support.

People know who the journalists from Myitkyina Journal are. The informants know who we are. The public knows who we are. Newsrooms have to rely on citizen journalists. But we haven’t been able to give them any money because we ourselves don’t have any cash. It is very upsetting that we haven’t been able to support them. I’d like the donors to know that.

The Trap

Child labour in Myanmar’s jade mines is a deadly gamble

Child Labour in myanmar’s Jade mine is adeadly gamble

My name is Min Min. I left school when I was in the third grade. I dreamt about being a teacher. I’m now about 13 years old.

I live with my uncle and aunt. I came here last summer. In the morning when I wake up, I go out to look for jade stones. In the evening I go out again around 10pm. Looking for the stones is very tiring. The ones I find are small.

The most valuable jade stone I’ve ever found was worth about Kyat 100,000 (about USD100).

We risk our lives for those stones. A man died last night. I saw it with my own eyes.

Min Min
Child labourer

It depends on the size of the stones we find, but if it’s very big the mining company takes half of what we earn from us. We risk our lives for those stones. A man died last night. I saw it with my own eyes.

The Hpakant area of Myanmar is known as the “land of jade”.
A piece of polished jade stone in the palm of a hand. © Juanmonino, VvoeVale / iStock

I have seen others take drugs and become addicts. I don’t want to do drugs. I like football and chinlone (the national sport of Myanmar). Sometimes I play them in the afternoon.

Min Min puts his shoes on in preparation to go jade scavenging. © Seng Mai/Photo Doc
My parents live elsewhere. My dad also scavenges for jade stones. My mum stays home to cook and clean. I have six siblings. My young brother is at school. I don’t want him to quit. I want him to become an educated person.

I am saving my money. When I grow up I want to own a house and take care of my parents.

Myitkyina News Journal is harnessing the power of local journalism in a country that until just a few years ago had no independent media

When your local paper is in a war-ravaged state in Myanmar, local news isn’t about police beats and sports.

Splice Myanmar

With reporting by Ludivine Paques.

There’s a lot of what you might expect from a small local paper on the pages of the Myitkyina News Journal — university soccer fixtures, outrage over the felling of old trees — and plenty of what you might not, like jade smuggling, civil war and human rights abuses.

For Seng Mai, a co-founder and editor in chief of this Burmese-language weekly in Myanmar’s troubled north, the quotidian stories are just as important as the high-octane ones.

“I’m proud of them all,” she tells Splice as she gestures at a wall covered with the newspaper’s front pages at her office in Myitkyina, Kachin state.

The city of some 300,000 people is the provincial capital of a region in the grip of a decades-old conflict between Myanmar’s military and a powerful rebel army, meaning there is no shortage of stories for the paper’s team of seven reporters to sink their teeth into.

Creating community change

Seng Mai, who is one of just a handful of female editors-in-chief in Myanmar, has travelled to conflict zones and faced down fears that the paper’s reporting on clashes may get her arrested. But she counts stories that are perhaps less eye-catching as among her team’s proudest achievements.

One is a piece that drew attention to a young boy with a large growth on his head who had travelled for days with his mother from a remote village to seek treatment, only to be turned away by medics. After the article came out, the government-run hospital agreed to operate on him.

Another article embarrassed local authorities into fixing a block of public latrines at a camp on Myitkyina’s outskirts for people displaced by the war. The toilets had been overflowing with human waste and crawling with maggots for months, but until the story came out the municipal office in charge of sewage said it would only empty them if the residents covered the costs, which they couldn’t afford.

Myitkyina News Journal editor in chief and co-founder Seng Mai dreamed of her hometown getting its own paper. Photo: Joshua Carroll.

Strapped for cash

The paper prints 8,000 copies a week, and sells for 500 kyat ($0.37), but to ensure its coverage is read by the people it affects most, distributors give a small number of free copies to each camp in the Myitkyina area, says CEO and co-founder Brang Mai. And people from the camps work as vendors in exchange for a commission on each copy they sell.

The newspaper, founded in 2014, is harnessing the power of local journalism in a country that until just a few years ago had no independent media.

The former regime seldom handed out publishing licenses and heavily censored any outlets it did not directly control.

But the Journal is not without its critics. Readers from ethnic minority groups have complained that it caters only to those from the state’s majority Kachin ethnic group, says Brang Mai. He accepts that criticism, but says the coverage reflects the dominance of Kachin-led civil society groups in Myitkyina.

And while the editorial team is flexing its muscle, they are a long way from being financially independent. “Advertising is very difficult to get here because we’re a small town,” says Brang Mai. “Whenever we try to contact managers from big banks or telcos here they tell us they don’t have the authority [to place ads], and to contact the marketing departments in Yangon, so that makes it very difficult.”

The paper receives an annual grant of $40,000 from the U.S.-based National Endowment for Democracy, he adds. “Without funding it would be difficult to continue.”

A local first

The co-founders didn’t set out to make money.

“Since my career started,” says Seng Mai, 28, “I dreamt of Myitkyina having its own local journal. For 60 years, my town never had a single news journal.” She began reporting in 2008 as freelancer for the Kachin News Group, an online outlet based in Thailand, and also contributed to the BBC’s Burmese language service.

But while foreign-based outlets were covering the state, she says, Kachin remained “very obscure” even though “it produced most of the mineral resources in Myanmar, it had lots of problems with black money, lots of human rights violations, and it had one of the worst civil conflicts in Myanmar.”

Today, her office walls are covered with front pages that cover all of these issues in detail. “I wanted to publish the very first journal here that stood for the truth,” she says.


I Feel Safe



Women Photographers Own Yangon Photo Night 2018

By LWIN MAR HTUN 26 February 2018

YANGON — Women photographers won big at Saturday’s Yangon Photo Night, the awards event for this year’s Yangon Photo Festival.

At this year’s festival, its 10th running, the night featured 16 nominated photo essays on everything from human rights to animals from both professional and amateur photographers from across the country.

“There are over 100 photo stories submitting for this year. It wasn’t easy to choose this nominated 16 stories and it’s the hardest part of this event,” said festival director Christophe Loviny.

The essays — six from professionals and 10 from amateurs — were judged by a jury of photographers and others before a public audience at the Institut Français de Birmanie.

Seng Mai accepts the top award for professional photographers. /Chanson / The Irrawaddy


A photo essay about female soldiers fighting for the Kachin Independence Army (KIA) by Seng Mai, a Kachin woman and editor-in-chief of the Myitkyina News Journal, won first prize among the professionals.

“I’m so happy to win this first prize and I’m much happier that I can show the abilities of Kachin’s female soldiers in front of the ambassadors and the international and professional photographers,” Seng Mai, 28, told The Irrawaddy.

“There’s a war happened in Kachin State and I would like to show the struggle of female soldiers participating in the war and what their life is like, how they survive,” she said.

“I started this project in November 2017. I went to Laiza and asked authorities for permission to take pictures, but [at first] they refused. Finally the authorities gave me a chance to take pictures but only for 24 hour. Their rules are very strict and mostly they don’t want to show their faces.”

But she did manage to find one girl who was willing to have her face photographed because she had no plans to leave the KIA.

“I’m not very satisfied with this photo essay myself because I got only one day and I didn’t get really good shots. But it still shows the real life of Kachin’s female soldiers, and I think I won the prize because not everyone gets the opportunity to take photos of the KIA,” she said.

Seng Mai also won at last year’s festival for a photo essay about female drug addicts.

Su Su Mon accepts the top award for amateur photographers. / Chanson / The Irrawaddy


Among the amateur nominees, Su Su Mon won first prize for a collection of self-portraits.

“I didn’t expect to win the prize and I can’t express with words how happy I am right now,” the 21-year-old said on stage through tears of joy.

Her photo essay focuses on her life growing up with five siblings and no parents and overcoming a physical disability.

    Nyan Zay Htet accepts the second-place award for professional photographers. / Chanson / The Irrawaddy


Nyan Zay Htet won second place among the professional nominees and with it a trip to Amsterdam for the World Press Photo Awards.

Among the 16 nominees, nine walked away with awards in all.

The 10th Yangon Photo Festival opened on Feb. 16 and will run until March 4. Admission to the exhibits is free. For more information visit


The Kachin Journalist Breaking Stereotypes

By NYEIN NYEIN 27 February 2018

YANGON — “It was my dream to start up a local publication that reflects local needs, reports on the huge human rights violations and raises people’s concerns,” said Seng Mai Maran, the 28-year-old co-founder and editor-in-chief of the Myitkyina News Journal.

Taken the journal’s name from the capital of Kachin State, Myitkyina, the founders launched the paper four years ago with the aim of informing all residents of the state regardless of their race or religion.

Into the late 2000s, state and private media were rarely reporting on Kachin State, where allegations of human rights abuses are common, particularly in the area’s jade and gold mining industries and its illegal logging business.

“People were afraid to speak out, so such news was not reported even in the private media,” Seng Mai Maran said, despite a 1994 ceasefire deal between the Myanmar military and Kachin Independence Army (KIA) that was still holding but would collapse in 2011.

Chasing a Dream

“When I first started my journalism training, the media trainer U Ye Naing Moe, my first mentor, asked why I wanted to be a journalist. My answer was I wanted to be a journalist because I wanted to establish a regional news journal in Kachin State,” she said. “There were many human rights violations. At that time there was still a ceasefire, and even then no journals dared to publish stories about such abuses.”

She became interested in journalism in 2008, at the age of 18. She worked for the Kachin News Group, took a three-month introductory journalism course provided by the Internews journalism network and interned at the Yangon Times Journal.  She then worked as a freelancer both for local publications and foreign broadcasters including the BBC’s Burmese service.

In January 2014, the Myitkyina News Journal applied for a publishing license and printed its first issue by March, starting out as a bi-monthly. The paper now publishes every Friday, with an average circulation of 8,000. That number has not dropped, despite the challenges of gathering the news, getting the issues to readers on time amid the ongoing fighting between the military and ethnic armed groups, and online attacks from hackers.

The Myitkyina News Journal has meanwhile grown from a staff of 13 to nearly 30. Seng Mai Maran trains the new recruits.

“It is a success in the eyes of outsiders, but in my eyes I always need to do more,” she said.

While most of Kachin’s residents are ethnic minorities, and despite calls to support ethnic language media, the Myitkyina News Journal publishes in the nationally dominant Bamar language.

Seng Mai Maran herself speaks Kachin and Bamar more fluently than her native Lisu, a sub-tribe of the Kachin.

“But it is a shame,” she said. “We were not taught the Lisu language at the government school. I know Kachin because I grew up in the Kachin community and learned Kachin at church.”

Reporter and Photographer

On Saturday, Seng Mai Maran, who taught herself how to take pictures, won first place at the 10th Yangon Photo Festival in the professional division for her photo essay “I Feel Safe,” which portrays the lives of female KIA soldiers.

Female recruits of the Kachin Independence Army gather outside the camp during the military training at the Kachin Independence Army (KIA) headquarters in Laiza, Kachin State, Myanmar, 07 November 2017 (issued 20 November 2017).


Last year, she won the emerging talent division for her photo essay “The Trap,” about female drug addicts in the jade mining town of Hpakant.

The eldest of five siblings, Seng Mai Maran was raised by parents who made a living through trade and put little focus on encouraging their children to read.

Still, her father supported her dream and helped her choose Seng Mai Maran as her pen name (her parents had named her Ma Shwe Yin). Concerned she might get arrested and locked up, her mother and other relatives tried to discourage her. It didn’t work. “I just wanted to share what I knew with other people,” she said.


Nang San (C) a female recruit of the Kachin Independence Army prepares for the military training at the Kachin Independence Army (KIA) headquarters in Laiza, Kachin State, Myanmar, 07 November 2017 (issued 20 November 2017).

Breaking Stereotypes

Seng Mai Maran gives every appearance of being a man, keeping her hair short and wearing shirts and pants. But as a female journalist, she is aware of the added risks she faces reporting in a conflict zone.

She said her tomboy looks also help her to overcome the challenges and everyday stresses of running a newsroom. She is happy to leave the publisher duties to her two male co-founders.

She recalled her efforts to get the paper licensed four years ago with the Information Ministry’s Office of Copyright and Registration, where an official did not believe that such a young woman and tomboy could run a paper. “I still remember the look of the official who did not believing in my abilities,” she said.

But after a month of multiple trips back to the office, the license did come through.

Professionalism vs. Nationalism

As a regional paper, the Myitkyina News Journal knows it can be risky sometimes to present balanced news to an audience that often wants to hear only one side of the story.

Seng Mai Maran recalled a story her paper ran in 2016 about a young Kachin man fatally shot by a soldier. The military blamed the death on a “misfire” from the soldier’s gun, which it claimed a group of young men had tried to steal.

“We did face challenges getting witness voices because no one would speak up for the murdered man, and we published [the military’s version of events] as is. The journal was accused of printing false claims, but it was the official record from law enforcement,” she said.

Her paper has to be careful when reporting on human rights violations in order to avoid repercussions from the military or from ethnic and religious groups. And when reporting on the military’s fight with the KIA, there is still the fear of a lawsuit or arrest under the Unlawful Associations Act.

The team even has to tread carefully when reporting on Pat Jasan, a local vigilante group that fights drug use.

A past article triggered a boycott campaign against the paper.

“It is a weekly challenge and we always have to worry about when the fire might be sparked, because even if there is a human rights perspective the religious and racial issues are very sensitive,” she said.


Selbst ist die Journalistin

Über Myanmars erste Chefredakteurin

german league

Es mangelt dem myanmarischen Journalismus nicht an Frauen. Nur eine Einzige allerdings hat es bisher zur Chefredakteurin gebracht – indem sie kurzerhand ihre eigene Zeitung gegründet hat. Damit hat sie nicht nur ein Exempel statuiert, sondern auch das Leben in ihrer Provinz ordentlich aufgemischt.

Von Verena Hölzl, Myitkyina 

Seng Mai ist der Boss. Rundes Gesicht, fester Blick, burschikos. Die Jeans hängt ihr bis zu den Knien, das Kinn vergräbt sie im Rollkragen ihres Strickpullovers. Die 27-Jährige ist Myanmars erste Chefredakteurin.

„Seit es meine Zeitung gibt, traut sich die Regierung nicht mehr, Mist zu bauen“, erzählt sie und lächelt verschmitzt. Kürzlich war das Dach der Markthalle in Myitkyina undicht – ein Riesenthema für die Menschen in der Stadt im Norden Myanmars. Viele echauffierten sich, verlangten, dass die Stadtverwaltung tätig wird. Bevor die Reparaturarbeiten begannen, kamen Vertreter der Stadt zu Seng Mai in die Redaktion und beschwichtigten: „Ihr braucht gar nicht erst darüber zu schreiben, wir regeln das, versprochen.“

Ohne Seng Mai gäbe es so gut wie gar keinen Lokaljournalismus in Myanmars Teilstaat Kachin. Weil Zeitungen in Myanmar außerdem kaum Korrespondenten in den Provinzen haben, erreichen Themen, die sich in den Minderheiten-Regionen abspielen, die 1.000 Kilometer entfernte Metropole Yangon meist erst Tage später. Als Seng Mai ihr „Myitkyina Journal“ gründete, machte deshalb vor lauter Begeisterung sogar der Pfarrer in der Sonntagsmesse dafür Werbung.

Vor der Zeitung gab es nur Gerüchte 

Bevor es die Zeitung gab, war alles, was man in der Stadt wusste, nur Gerücht. Die Zeitung brachte die Fakten. Sogar die Justiz beruft sich seither in Gerichtsprozessen auf die Recherchen von Seng Mai und ihrem Team. „Selbst für Familiendramen sind wir zuständig“, erzählt die Chefredakteurin. Ein Vater, der nach der Scheidung von seiner Frau die gemeinsame Tochter vergeblich suchte, verlangte von der Journalistin einen Bericht in der Zeitung. Wenig später stand auch die der Entführung bezichtigte Mutter vor Seng Mais Tür – ein Artikel war danach überflüssig.

Seng Mai sitzt im spärlich eingerichteten Konferenzraum der Redaktion in einem Wohnviertel von Myitkyina auf einem Plastikstuhl. Hinter ihr hängen Karten, auf denen die Verwaltungseinheiten Myanmars eingezeichnet sind, und Plakate mit Checklisten für gute Texte. Wenn die Chefredakteurin auf Burmesisch von ihrem Job erzählt, spricht sie von „layout“, „circulation“ und „story idea“ – Konzepte, die zu Zeiten der Diktatur in Myanmar nie eine muttersprachliche Entsprechung fanden.

Seng Mais Laufbahn als Journalistin begann vor fast zehn Jahren, als sie für ein Training im nordthailändischen Chiang ausgewählt wurde. Schon damals wusste sie: „Eines Tages will ich meine eigene Zeitung gründen.“ Kurz zuvor, 2007, war in Myanmar die Revolution gegen die Militärregierung ausgebrochen, die das Land fast ein halbes Jahrhundert lang brutal regiert hatte. Der Kampf gegen die Diktatur hielt an und Seng Mai lernte als Praktikantin bei verschiedenen Zeitungen, die damals noch der strengen Pressezensur ausgeliefert waren, ihr Handwerk.

Kachin, die Heimat der Journalistin, ist der nördlichste Teilstaat Myanmars. Die dort lebende christliche Minderheit liegt seit Jahrzehnten mit der Zentralregierung im Zwist. Obwohl der Staat eines der wertvollsten Jade-Vorkommen der Welt besitzt, ist er arm und unterentwickelt. Das burmesische Militär und seine Günstlinge lassen die ethnische Bevölkerung kaum von dem Reichtum ihrer eigenen Böden profitieren. Seit Jahrzehnten herrscht Bürgerkrieg, in dessen Anarchie der Drogenhandel floriert – eines von Seng Mais Hauptthemen.

Eine Wochenzeitung kostet 40 Cent 

Alleine stand die junge Frau dem Unrecht immer machtlos gegenüber. Mit dem Journalismus konnte sie endlich etwas ausrichten. „Mit 30 Kugeln kannst du 30 Personen treffen, mit 30 Zeitungsseiten Tausende“, sagt sie. Das „Myitkyina Journal“ erscheint seit 2014. Das Startkapital stammte aus Seng Mais Erspartem.

Eine Ausgabe der Wochenzeitung kostet 500 Kyat, umgerechnet etwa 40 Cent und damit doppelt so viel wie eine Tasse Tee in einem myanmarischen Teeladen. Inzwischen haben 1.000 Menschen die Zeitung abonniert, die Auflage liegt fast acht Mal höher. Ein großer Erfolg für Seng Mai. Zu den Verkaufserlösen kommen Einnahmen aus dem Verkauf von Werbeanzeigen.

Unterstützung bekommt die Redaktion von internationalen Geldgebern wie der Medien-Entwicklungshilfeorganisation „Internews“. Auch die Deutsche Welle Akademie hilft. Kürzlich brachte eine Trainerin den Journalisten des „Myitkyina Journal“ bei, wie man kostengünstig Nachrichten mit dem Smartphone produziert.

Es war nicht immer leicht für Seng Mai. Bevor es losgehen konnte mit dem „Myitkyina Journal“, musste sie ihrem Redaktionsteam sogar das Tippen beibringen. Weil es vor zwei Jahren außerdem noch kein Internet in der Redaktion gab, mussten die Zeitungsdaten per Post auf einem Datenträger in die nächstgrößere Stadt Mandalay geschickt werden, von wo aus die fertigen Druckplatten zurück nach Myitkyina gekarrt wurden. Seng Mai, die keine Freundin großer Worte ist, findet es unangenehm, bewundert zu werden. „Ich habe doch selbst noch so viel zu lernen“, sagt sie. Im März gewann die Chefredakteurin mit einer Fotoserie über die Drogensucht von Arbeitern in den Jade-Mienen Kachins beim Yangon Photo Festival den ersten Preis – in der Kategorie Anfänger.

Die Chefredakteurin fühlt sich ihrer Aufgabe nicht immer gewachsen und ist oft ratlos: „Ohne mich würde die Redaktion überhaupt nicht funktionieren.“ Seng Mai hat Schwierigkeiten, Mitarbeiter zu finden, die von derselben Leidenschaft getrieben sind wie sie – „dabei ist Journalismus doch so mächtig!“ Gut ausgebildetes Personal ist in Myanmar Mangelware. Die Militärjunta hat das Bildungssystem jahrzehntelang bewusst heruntergewirtschaftet und die Medien klein gehalten. Die zwei unabhängigen und noch sehr jungen Journalistenschulen, die es gibt, können der großen Trainingsnachfrage heute nicht annähernd nachkommen.

Ortswechel: Ein Fünf-Sterne-Hotel in Yangon. Man versinkt in weichem Teppichboden und nimmt sich Mini-Croissants vom Kaffeebüffet. Wie jedes Jahr trifft sich die Journalistenszene zur Media Development Konferenz, um zu erörtern, wo Myanmars Medien in ihrer Entwicklung stehen. „Als ich für eine Recherche in den Dschungel fahren wollte, musste ich meinem Chefredakteur schriftlich versichern, dass ich ihn von jeglicher Verantwortung für mich entbinde“, erzählt eine myanmarische Journalistin aufgebracht, als über das Thema Gleichberechtigung diskutiert wird.

Beim „Myitkyina Journal“ gibt es solche Beschränkungen nicht. Seng Mai beschäftigt 18 Frauen und zehn Männer. In Kachin bleiben allgemein viele Aufgaben an den Frauen hängen, weil die Männer als Rebellenkämpfer im Dschungel sind. Die Zivilgesellschaft ist deshalb stark weiblich geprägt. Auch Myanmars Nachrichten-Industrie ist voll von Frauen. Die Wenigsten von ihnen schaffen es allerdings, im konservativen Myanmar Karriere zu machen wie Seng Mai. Nach der Diskussionsrunde zum Thema Gleichberechtigung im Journalismus erhebt sich ganz vorne im Publikum ein männlicher Diskussionsteilnehmer. Er fuchtelt mit den Händen, spricht lange.

Frauen würden ja gar nicht zu riskanten Recherchen etwa in die Bürgerkriegsgebiete des Landes geschickt werden wollen, behauptet er. Ein paar Frauen lachen laut auf. „Ja wer denn?“, fragt der Mann. Dutzende Frauen recken johlend ihre Hände nach oben, im Konferenzsaal bricht ein kleiner Tumult los. Auf der Bühne sitzt auch Esther Htusan. Die Journalistin der Nachrichtenagentur Associated Press ist so wie Seng Mai eine Kachin. Gemeinsam mit ihrem Team hat sie im April vergangenen Jahres den renommierten Pulitzer-Preis für eine Recherche zu Sklaverei in Südostasiens Fischindustrie gewonnen.

Hätten sie und ihre Kolleginnen nicht so beharrlich recherchiert, dann säßen 2.000 Männer aus Myanmar vermutlich noch heute als Sklaven auf einer indonesischen Insel fest. Manchmal spielt das aber keine Rolle: Als Esther Htusan kürzlich in Myanmar auf einem Elefanten reiten wollte, hieß es, das ginge nicht, das könnten nur Männer. Seng Mai kann über diese Geschichte lachen. Dann packt sie das „Myitkyina Journal“ mit Kachins erster Pulitzer-Preis-Gewinnerin auf dem Titel aus und sagt: „Das ist eine meiner Lieblingsausgaben.“


Verena Hölzl (29) berichtet für uns aus Südostasien. Derzeit lebt sie als freie Korrespondentin in Myanmar, wo im Herbst 2015 – nach über fünf Jahrzehnten Militärdiktatur – die ersten freien Wahlen stattfanden. Von Yangon aus geht sie unter anderem für Spiegel Online, Deutsche Welle, WELT, dpa und taz den Dingen auf den Grund. Am liebsten in langen Reportagen.





နော်မိန်းမီဒီယာခေါင်းဆောင်ဆုရှင် ဆိုင်းမိုင် (သို့မဟုတ်) စိမ်ခေါ်မှုတွေကို ကျော်ဖြတ်သွားသူ

 “ဘယ်အချိန်မှာ ကိုယ်တွေကို ၁၇/ နဲ့ တရားလာစွဲမလဲဆိုပြီး ထိုင်စောင့်နေရသလိုဖြစ်နေတယ်

သူတို့ လတ်တလော ရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိုးရိမ်ဖွယ် အခြေအနေတခုကို မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် အယ်ဒီတာ ချုပ် မဆိုင်းမိုင်က ပြောပြပါတယ်။

ဦးအားဆီနှင့် ဒေါ်ဇယ်နော်တို့ရဲ့ သား၊ သမီး(၅)ယောက်အနက် သမီးကြီးဖြစ်သူ ခန္ဓာကိုယ်ခပ်၀၀နှင့် အရပ်(၅)ပေခန့်ရှိပြီး အမြဲလိုလို ပြုံးရွင်သွက်လက်နေတဲ့ မြစ်ကြီးနားဂျာနယ်တည်ထောင်သူ ဆိုင်းမိုင်ဟာ အခု နှစ်မှာ ပေးတဲ့ နော်မိန်းမီဒီယာခေါင်းဆောင်ဆု ကို ရရှိခဲ့ပါတယ်။

သူဟာ ကချင်ပြည်နယ်၊ မြစ်ကြီးနားမြို့ အမှတ်(၁)အခြေခံပညာအထက်တန်းကျောင်းမှာ ကျောင်းနေ ခဲ့သူ ဖြစ်ပါတယ်။

သတင်းလောကထဲကိုတော့ KNG ကချင်သတင်းဌာနကနေ ခြေလှမ်းစခဲ့တာလို့ ပြောပါတယ်။ ကချင် ပြည်နယ် အရှေ့မြောက်ဘက်ချမ်းရှိ မိုင်ဂျာယန်မြို့ငယ်လေးမှာ ရှိနေစဉ် KNG (Kachin News Group) မှ မနူး ပန်က သူ့ကို သတင်းလောကထဲကို စတင်ခေါ်ယူခဲ့တာလို့ ပြောပြပါတယ်။

အစကတော့ သတင်းထောက်ဆိုတာ ဘာမှန်းမသိပါဘူး၊ KNG က မနူးပန်က သတင်းထောက်အလုပ် စိတ်ဝင်စားလားလို့ မေးပြီး အဆိုင်းမန့်(assignment) တွေပေး၊ သတင်းတွေယူခိုင်း၊ ဟိုဟာဒီဟာတွေမေး၊ ဓါတ် ပုံတွေ ရိုက်ခိုင်းပေါ့နော်။ အဲဒီကနေပြီး စိတ်ဝင်စားသွားတယ်

အဲဒီကမှတဆင့် ၂၀၀၉ ခုနှစ်၊ ချင်းမိုင်ရှိ အင်တာနယူး(စ်) (Internews)မှ ပို့ချသော (၂)လကြာ အခြေ ခံ သတင်းထောက်သင်တန်းကို သွားတက်ရောက်ပြီးနောက် သတင်းပညာကို ပိုမိုစိတ်ဝင်သွားခဲ့တာလို့ ပြောပါ တယ်။

ဆရာရဲနိုင်မိုးက ပထမဦးဆုံး ကျနော့်လက်ဦးဆရာပါ၊ သင်တန်းမှာ ဆရာက ဘာကြောင့်၊ ဘာရည်ရွယ် ချက်နဲ့ သင်တန်းတက်သလဲလို့ မေးခဲ့တယ်လို့ ချင်းမိုင်သင်တန်း အတွေ့အကြုံကို ပြန်ပြောပြပါတယ်။ ရည်ရွယ် ချက်ကတော့ မြစ်ကြီးနားမှာ စာစောင်တစောင်ထုတ်ချင်တယ်၊ အဲဒါငါ့ရဲ့ အိပ်မက်၊ ဒါကြောင့် သင်တန်းကို တက်ရခြင်း ဖြစ်တယ်၊ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ရန်ကုန်မှာပဲ သတင်းစာတွေရှိတယ်။ ကချင်ပြည်နယ် ကိုယ်စားပြု စာစောင်တွေမရှိဘူး” လို့ သူက သူ့အိပ်မက်ကို ပြန်ပြောပြခဲ့တယ်။

သူ့အိပ်မက်အကောင်အထည်ဖော်နိုင်ဖို့အတွက် စိန်ခေါ်မှု၊ အခက်အခဲပေါင်းများစွာကို လေ့လာသင်ယူ မှု၊ အလုပ်အတွေ့အကြုံများစွာဖြင့် ကျော်ဖြတ်ရပြီး အချိန်(၉)နှစ်ခန့်ကြာခဲ့ပြီးမှ အခုလိုအခြေအနေရောက်လာ တာလို့ ပြောပြပါတယ်။

သင်တန်းပြီးတော့ ရန်ကုန်မှာနေပြီး ရန်ကုန်တိုင်း(မ်)မှာ အလုပ်သင်  လဝင်ခဲ့တယ်။ လုံးဝ ကိုယ့်ပြည် နယ်ကို အကျိုးပြုရမယ်ဆိုတော့  လပဲနေပြီး ပြန်လာခဲ့တယ်၊ ကချင်သတင်းဌာနကို ဆက်ပြီးသတင်းတွေပို့ခဲ့ တယ် ဆက်ပြီး ၂၀၁၀ ခုနှစ်တွင် အင်တာနယူး(စ်)(internews newsroom)အတွက် တိုင်းရင်းသားဒေသ တွေက ပြည်နယ်သတင်းများ၊ ရွေးကောက်ပွဲသတင်းများပေးပို့တဲ့အပြင် Yangon Press International ဆိုတဲ့ သတင်းစာမျက်နှာတခုကိုလည်း သူငယ်ချင်းများနှင့်အတူ လုပ်ဆောင်ခဲ့ကြောင်း၊ ၂၀၁၂ ခုနှစ်နှောင်းပိုင်းတွင် လည်း 7days၊ မြန်မာတိုင်း(မ်)တို့တွင် အလွတ်သတင်းထောက်အဖြစ် လုပ်ဆောင်ခဲ့ပြီး တချိန်တည်းမှာပဲ BBC မြန်မာပိုင်းမှာလည်း ကချင်ပြည်နယ်က အမေ့ခံပုံရိပ်များဆိုတဲ့အစီအစဉ်မှာ လုပ်ကိုင်ခဲ့ကြောင်းကို မဆိုင်းမိုင်က ပြောပြပါတယ်။

၂၀၀၉ ခုနှစ်တွင် လက်ရှိမြန်မာနိုင်ငံက စစ်အစိုးရရဲ့ အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာမို့လို့ သတင်းလွတ်လပ်ခွင့် ဗလာနတ္ထိဖြစ်တဲ့အပြင် ပြည်ပအခြေစိုက် RFA၊ VOA၊ Irrawaddy၊ Mizzima၊ DVB တို့အတွက် လုပ်ကိုင်နေတဲ့ အချို့သတင်းထောက်များမှာ ဖမ်းဆီးထိန်းသိမ်းခံရမှုများ ရှိနေခဲ့တာကတကြောင်း၊ အမျိုးသမီးလည်းဖြစ်တဲ့ အတွက်တကြောင်း၊ သူ့မိဘဆွေမျိုးများက သူ့ကို သတင်းလောကထဲ ဝင်ရောက်လုပ်ကိုင်တာကို တားမြစ်ခဲ့ တယ်လို့ပြောပါတယ်။

မိဘတွေအနေနဲ့အားလုံးတားမြစ်တယ်၊ ဘာဖြစ်လို့တားမြစ်သလဲဆိုလို့ရှိရင် ၂၀၀၈ ၂၀၀၉ ကဆိုရင် စစ်အစိုးရခေတ်မို့လို့လေ အရမ်းကြောက်တယ်၊ ပြီးတော့ အဖေနဲ့ အမေက တကယ့်ရိုးရှင်းတဲ့ တောင်ပေါ်သား တွေပါ၊ လုံးဝနိုင်ငံရေးကင်းရှင်းတယ် မိဘတွေက သတင်းနားထောင်တာ၊ သတင်းစာဖတ်တာမျိုးတောင် မရှိတော့ သူ့အတွက် ပိုအခက်ကြုံရတယ်လို့ ပြောပြပါတယ်။

အမေဆိုရင် အရမ်းတားတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီအ ချိန်တုန်းက ကိုယ်လုပ်ချင်တာကို ရအောင် လုပ်ဖို့ အရမ်းစိတ်သန်တယ်၊ အမျိုးတွေဆိုရင် နင့်ကိုထောင်မှာ လာမတွေ့ချင်ဘူးနော်၊ ထမင်းလာမပို့ချင်ဘူးနော်လို့ ဆိုနေတဲ့ကြားက ခက်ခက်ခဲခဲနဲ့ ဒီအလုပ်ကို ဆက်ကြိုးစား လာခဲ့တယ်လို့ အရင်က အဖြစ်တွေကို ရယ်သံလေးဖြင့်ပြောပြခဲ့တယ်။

အမျိုးသမီးသတင်းထောက်ဖြစ်တဲ့အတွက် လုံခြုံရေးဟာ စိန်ခေါ်မှုကြီးတရပ်ဖြစ်နေတာထက် လက်ရှိ မီဒီယာ ဥပဒေဟာ လျော့ရဲနေသေးတဲ့အတွက် အမျိုးသမီးသတင်းထောက်သာမက သတင်းထောက်အားလုံး အတွက် လုံခြုံမှုမရှိသေးဘူးလို့ ပြောပါတယ်။

ဒီမှာဆို စစ်တပ်နဲ့ ကေအိုင်အေစစ်ဖြစ်တယ်၊ ကျနော်က ရှေ့တန်း သွားတယ်၊ ဦးသိန်းစိန်ကိုယ်တိုင်လက်မှတ်ထိုးခဲ့တဲ့ မီဒီယာဥပဒေ၊ ဘယ်သူမဆို လွတ်လွတ်လပ်လပ် သတင်း ယူခွင့်ရှိတယ်၊ လွတ်လွတ်လပ်လပ် သတင်းပေးခွင့်ရှိရမယ်ဆိုတဲ့ဥပဒေရှိတယ်ဆိုပြီး ကိုယ်က သတင်းယူခွင့် ရှိတယ်ဆိုပေမယ့် အဲဒီရှေ့တန်းက စစ်သားက အဲဒီဥပဒေကို သိလို့လား၊ နားလည်လား၊ တကယ် ဒီဥပဒေကို လိုက်နာရမယ့်သူတွေက စစ်သားတွေဖြစ်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သူတို့ဘာမှ နားမလည်ဘူး၊ မလိုက်နာဘူး လို့ ပြော ရင်း ကရင်ပြည်နယ်မှာ ပစ်သတ်ခံခဲ့ရတဲ့ သတင်းထောက် ကိုပါကြီးကို ဥပမာပေးပါတယ်။

ဒါပေမယ့် သူမအိပ်မက်အကောင်အထည်ဖော်ဖို့ရန် ၂၀၁၃ ခုနှစ်၊ ဧပြီလတွင် စိတ်တူ၊ ရည်မှန်းချက် တူပြီး Internews သတင်းထောက်သင်တန်းကျောင်းထွက်တွေဖြစ်တဲ့ ကိုဘရန်မိုင်၊ ကိုဇော်ခွန်းတို့နဲ့အတူ မြစ် ကြီးနားဂျာနယ်” ထုတ်ဝေဖို့ စတင်စည်းရုံးခဲ့ပြီး၊ ဂျာနယ်ထုတ်ဝေခွင့်ရရှိဖို့၊ ဂျာနယ်နာမည်၊ ပုံစံ၊ အရောင်၊ ဘယ်ဘာသာနဲ့ ထုတ်ကြမလဲ၊ အပတ်စဉ်လား၊ လစဉ်လားဆိုတဲ့ မေးခွန်းများစွာနှင့် မတည်ငွေ ဘယ်လိုရှာမလဲ၊ ဝန်ထမ်းတွေကို ဘယ်လိုခန့်မလဲ စသဖြင့် ဂျာနယ်ထွက်ရှိလာဖို့ အစည်းအဝေးပေါင်းများစွာ တစ်နှစ်ခန့် အချိန် ယူပြင်ဆင်ခဲ့ရပြီးမှ မြစ်ကြီးနားဂျာနယ် စဖြစ်လာတယ်လို့ ပြောပါတယ်။

၂၀၁၄ မတ်လမှ ဂျာနယ်ကို ထုတ်ဝေနိုင်ခဲ့တယ်

မြစ်ကြီးနားဂျာနယ်လို့ ဘာကြောင့်ပေးသလဲဆိုရင် တခြား ကချင်တိုင်းမ်၊ ကချင်နယူးစ်ဆိုတာတွေ ကလည်း ရှိပြီးသားပြီးတော့ ဂျာနယ်က ကချင်ပေပါ(paper) မဟုတ်ဘူး၊ တိုင်းရင်းသားဂျာနယ်မဟုတ်ဘူး၊ Regional paper (နယ်ဒေသနှင့် သက်ဆိုင်တဲ့ပေပါဖြစ်ချင်တယ်။ အဲဒါကြောင့် ကချင်ကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ မနော တို့၊ ကချင်တို့ကို မသုံးပဲ ကချင်မှာ လူမျိုးပေါင်းစုံရှိတဲ့အတွက်ကြောင့် ပြည်နယ်ကို ကိုယ်စားပြုတဲ့ နာမည် မြစ် ကြီးနားကို ယူလိုက်တာပါ”လို့ ရှင်းပြပါတယ်။ အရောင်ကိုလည်း ကချင်ဆိုတာ ကျောက်စိမ်းထွက်တဲ့နယ်မြေ၊ လုံးဝကို စိမ်းစိုတဲ့နယ်မြေဆိုတာကို ဖော်ညွှန်းပြီးတော့ အစိမ်းရောင်ကို လိုဂိုတင်တယ်

ဒါပေမယ့် ဂျာနယ်စတင်ထုတ်ဝေချိန်တွင် ဂျာနယ်အမည်နှင့် အရောင်တွေပေါ် များစွာဝေဖန်ခြင်း ခံခဲ့ရ ပုံကိုလည်း သူမက အခုလို “ဖြစ်ချင်တော့ ၂၀၁၃၊ ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ ကြံ့ခိုင်ဖွံ့ဖြိုးရေးအစိုးရ တက်နေတဲ့အချိန်မှာ အစိမ်းရောင်ကာလကြီးနဲ့ ထွက်လာတဲ့အခါမှာ အားလုံးက ကြံ့ခိုင်ရေးရဲ့သတင်းဂျာနယ်ပဲ တွေ့လား အစိမ်း ရောင်” ဆိုပြီး စွပ်စွဲခံခဲ့ရတယ်လို့ပြောပါတယ်။ ဒါတင်မက တော်ကြာ မြစ်ကြီးနားသတင်းဂျာနယ်ကို တရုတ်တွေ က ဝယ်သွားပြီတဲ့၊ ကုလားတွေက ဝယ်သွားပြီတဲ့၊ ဒီကောင်တွေက အစိုးရရဲ့ထောက်ပံ့မှုကိုယူထားလို့ ထောင်နိုင် တာ” ဆိုပြီး ခံရပြီးဒါပေမယ့် တဖြည်းဖြည်းနဲ့ နားလည်လာကြပါတယ်၊ အရေးအသားနဲ့ တင်ဆက်ပုံက သူတို့ အစိုးရရဲ့ ကြေးမုံ၊ မြန်မာ့အလင်းတို့ရဲ့ တင်ဆက်ပုံနဲ့ မတူဘူး၊ ပြောရဲ၊ ဆိုရဲတဲ့ သတင်း၊ ပွင့်လင်းတဲ့ သတင်းဌာန တခုအဖြစ် လက်ခံလာကြတယ်

အခုဆို  နှစ်ပြည့်ပြီ။ အစောင်ရေပိုပြီး ထုတ်ဝေလာနိုင်တာကလည်း ပြည်သူတွေက မြစ်ကြီးနား ဂျာနယ်ကို လက်ခံယုံကြည်တယ်ဆိုတာ သက်သေပြနေတာပဲ” လို့ အားရကျေနပ်မှု မာန်အပြည့်ဖြင့် ပြောပြ ခဲ့ပါတယ်။

သို့ပေမယ့် သူမနဲ့ ဂျာနယ်တိုက်ကြီးတခုလုံးအတွက် လတ်တလောအကြီးမားဆုံးရင်ဆိုင်နေရတဲ့ စိန် ခေါ်မှုတရပ်လို့ ဆိုရမှာတော့ “အခုဆို ပိုဆိုးသေးတယ်။ ပုဒ်မ ၁၇/(မတရားအသင်းနဲ့ဆက်သွယ်မှု) ကိုယ် တွေရုံးမှာထိုင်နေတယ်၊ သတင်းစာထုတ်နေတယ်၊ စစ်တပ်က ပြန်ကြားရေးမထားပေးဘူး၊ မြောက်ပိုင်းတိုင်းကို စစ်သတင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သွားမေးတယ်။ မရဘူး၊ ကချင်ပြည်နယ်အစိုးရကို သွားမေးတယ် မဖြေဘူး၊ ကိုယ်တွေ မှာက ကေအိုင်အို အသံပဲရတယ်၊ ကေအိုင်အိုအသံနဲ့ပဲ ရေးမယ်ဆိုလို့ရှိရင် အနည်းဆုံး ၁၇/ နဲ့ အမှုဖွင့်လို့ ရနေပြီ “ဘယ်အချိန်မှာကိုယ်တွေကို ၁၇/ တရားလာစွဲမလဲဆိုပြီး ထိုင်စောင့်နေရသလိုဖြစ်နေတယ် လို့ မ ဆိုင်းမိုင်က ဆိုပါတယ်။

အခုနှစ်မှာတော့ မြစ်ကြီးနားဂျာနယ်တည်ထောင်သူ ကိုဘရန်မိုင်နှင့် မဆိုင်းမိုင်တို့က နော်မိန်း မီဒီယာခေါင်းဆောင်ဆုကို ရရှိခဲ့ကြပါတယ်။ ဒီဆုဟာ နော်မိန်းတည်ထောင်ခဲ့တဲ့ Kachin Land နှင့် Documentary Art Asia တို့မှ ပူးပေါင်းပြီး (၁)နှစ်တကြိမ် ပေးအပ်မည့် “Naw Maing Media Leadership Award”ကို ရုပ်ရှင်၊ ဓါတ်ပုံ၊ ရုပ်သံ၊ ရေဒီယိုနှင့် စာနယ်ဇင်း အစရှိသော သတင်းပညာလောကတွင် ထူးချွန် ပြောင်မြောက်တဲ့ စွမ်းရည်ပြသနိုင်တဲ့ ကချင်လူမျိုးပညာရှင်များအား ချီးမြှင့်တဲ့ ဆုဖြစ်ပြီး၊ ဆုရရှိသူကို ဆုတံဆိပ် နဲ့ ကျပ်ငွေဆယ်သိန်းကို အခမ်းအနားနှင့်တကွ ပေးအပ်ခြင်း ခံရတဲ့အပြင် သူ၏လုပ်ဆောင်ရည်များကို ပြည် တွင်းပြည်ပမှ ပညာရှင်များသိရှိလာစေတဲ့အခွင့်အလမ်းလည်း ရရှိမည်ဖြစ်တယ်လို့ အဆိုပါ ဝဘ်ဆိုဒ်မှာ ဖော်ပြ ထားပါတယ်။

နော်မိန်း မီဒီယာခေါင်းဆောင်ဆု ရရှိခဲ့တဲ့ ဆိုင်းမိုင်ကတော့ မြစ်ကြီးနားဂျာနယ်ကို အခုထက်ပိုပြီး ကချင်ပြည်နယ်သူ ပြည်နယ်သားတွေအတွက် အကျိုးပြုနိုင်အောင် ဆောင်ရွက်သွားမယ်လို့ ပြောပါတယ်။

ဒီထက်ပိုကောင်းအောင် ကြိုးစားသွားဖို့၊ ၂၀၁၇ ခုနှစ်မှာ တီဗွီသတင်းနှင့် အွန်လိုင်းသတင်းတွေကို တိုး ချဲ့သွားဖို့ ကြိုးစားနေပါတယ်